Narzędzia pracy dla elektryka instalatora

Zatem warto  zaopatrzyć się w sprzęt posiadający odpowiednie certyfikaty bezpieczeństwa i homologacje.

Dobierając narzędzia do prac w zakresie instalatorstwa elektrycznego warto kierować się następującymi zasadami:

• Zwróć uwagę na bezpieczeństwo użytkowania. To podstawowy aspekt wyboru narzędzi szczególnie tych którymi pracujemy pod napięciem. Należy upewnić się, że narzędzie jest izolowane i że zostało niezależnie przetestowane pod kątem bezpieczeństwa zgodnie z ogólnie obowiązującymi normami. Warto rozglądać się zatem za sprzętem posiadającym certyfikat VDE. Jeśli narzędzie jest izolowane to powinna na nim znajdować się informacja o odpowiednim ateście: VDE, GS oraz odpowiedni symbol – co pokazano na poniższym rysunku. Narzędzia z takimi atestami zapewnią nam bezpieczeństwo do 1000 V AC oraz 1500 V DC.

 Symbole na atestowanych izolowanych narzędziach dla elektryków.

• Zwróć uwagę na wyprofilowanie rączek uchwytów. Powinny zapewniać dobry chwyt aby przy wykonywaniu niebezpiecznej pracy pod napięciem nasze narzędzie nie wyślizgnęło się z dłoni. Dobrą przyczepność chwytu zapewnia zastosowanie gumy w odpowiednich miejscach.
• Wybieraj narzędzia jakościowe, wykonane z materiałów pozwalających na codzienne intensywne użytkowanie przy jednocześnie długim czasie bezawaryjności. Wybierając narzędzia pod kątem jakościowym zwróćmy uwagę na to z jakiego materiału zostały wykonane. Zaleca się stosowanie narzędzi w których wykorzystano Stal CrV (chromowo-wanadowa) oraz CrMo (chromowo-molibdenowa), ponieważ są one materiałami wyjątkowo odpornymi na korozję, ścieranie, rozciąganie, wyginanie, zrywanie, co czyni je idealnymi do narzędzi dla elektroinstalatorów. Szczególną uwagę należy zwrócić na końcówki wkrętaków. Warto, aby stal, z których zostały wykonane była hartowana.
• Inwestuj w  narzędzia opracowane specjalnie z myślą o typowych czynnościach wykonywanych przez elektryków. Dzięki nim zaoszczędzisz czas potrzebny na fachowe wykonywanie codziennych zadań.
• Zwróć uwagę na ergonomię. Ergonomicznie zaprojektowane narzędzia chronią zdrowie, między innymi poprzez zmniejszenie wymaganego wysiłku. Zapobiega to na przykład napięciom mięśni ramion, barków i kręgosłupa.

Wróćmy jednak jeszcze na chwilę do kwestii bezpieczeństwa i związanych z tym zagadnieniem normami. Oczywiście pierwszą z nich jest norma VDE – (Verband der Elektrotechnik) DIN VDE 00xx/01xx/02xx/…. odnosząca się do narzędzi ręcznych izolowanych do pracy pod napięciem do 1000V AC / 1500V DC. Jeśli narzędzia ręczne spełniają wymagania tej normy to są oznaczone znakiem VDE – czyli posiadają certyfikat VDE.

Aby dane narzędzie ręczne otrzymało certyfikat VDE musi zostać poddane następującym testom:

• elektrycznym - sprawdzającym wytrzymałość izolacji przy napięciu do 1000 V
• mechanicznym - oceniające odporność na uderzenia, nacisk i ścieranie
• termicznym - potwierdzające odporność na wysokie temperatury i działanie ognia
• toksykologicznym – eliminującym ryzyko obecności szkodliwych substancji w materiałach
• funkcjonalnym – sprawdzającym niezawodność działania zgodnie z przeznaczeniem.

Oprócz normy VDE istnieje międzynarodowa norma IEC60900 określająca wymogi dla narzędzi ręcznych izolowanych do pracy pod napięciem do 1000V AC. Narzędzia ręczne spełniające wymagania tej normy oznaczane są znakiem podwójnego trójkąta (patrz rysunek). Wg tej normy narzędzia musza posiadać podwójną (dwuwarstwową) izolację. Często warstwy te posiadają różne kolory, dzięki czemu łatwo jest zauważyć uszkodzenie izolacji zewnętrznej i w ten sposób zapobiec niebezpiecznym sytuacjom. Pamiętajmy jednocześnie o tym aby przed każdym użyciem narzędzia sprawdzić stan jego izolacji a jeśli jest ona uszkodzona to nie należy takiego narzędzia używać.

Obowiązkowym oznaczeniem na terenie Unii Eurpejskiej jest oznakowanie CE, które mówi nam, że narzędzia spełniają wymogi bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska zawarte w dyrektywach unijnych.

Znając już zasady doboru i certyfikaty jakie powinny posiadać narzędzia do prac elektroinstalacyjnych poniżej przedstawiono najważniejsze z nich. Narzędzia te można pogrupować w następujący sposób:

• GRUPA A: narzędzia ręczne izolowane
• GRUPA B: - elektronarzędzia
• GRUPA C: narzędzia do obróbki kabli i przewodów
• GRUPA D: narzędzia pomiarowe i diagnostyczne
• GRUPA E: narzędzia pomocnicze

W grupie narzędzi ręcznych izolowanych najbardziej przydatne i potrzebne są: wkrętaki izolowane, szczypce, kombinerki czy też noże monterskie. Jeśli mowa o wkrętakach to oczywiście należy wyposażyć się w wersje z różnymi końcówkami – płaskie, krzyżakowe, imbusowe czy torx’y. Ważnym aspektem jest także odpowiednio dobrana rękojeść wkrętaka, która nie tylko powinna „dobrze leżeć” w dłoni ale powinna tez być odpowiedniego rozmiaru co ma znaczenie dla przenoszenia siły z jaką dokręcamy wkręty. Do mocnych połączeń wykorzystuje się bowiem wkrętaki o krótkich i szerszych rękojeściach do prac precyzyjnych lepsze są wkrętaki o rękojeściach długich i wąskich. W codziennej pracy elektryka trzeba wykonywać wiele połączeń za pomocą wkrętaków. Wpływa to oczywiście na czas pracy oraz na obciążenie mięśni i stawów – dlatego dobrym rozwiązaniem okazuje się stosowanie wkrętaków akumulatorowych. Nie należy raczej stosować tradycyjnych wkrętarek akumulatorowych ze względu na ich gabaryt i nieporęczność. Wkrętaki elektryczne pozwalają na przyspieszenie prac monterskich z zachowaniem bezpieczeństwa i kontroli nad procesem wkręcania.

W przypadku, gdy proces wkręcania musi zakończyć się określonym momentem obrotowym to należy wykorzystać wkrętak dynamometryczny. Profesjonalne wykonanie kontrolowanego procesu dokręcania za pomocą wkrętaka dynamometrycznego chroni przed uszkodzeniami materiału, przeróbkami i roszczeniami gwarancyjnymi. Dobrym rozwiązaniem pozwalającym zaoszczędzić miejsce w walizce czy skrzynce narzędziowej jest używanie wkrętaków wielofunkcyjnych zawierających magazynki z różnymi końcówkami (bitami). Jednakże pamiętajmy, że również taki wkrętak musi być izolowany i najlepiej jakby był oznaczony symbolem VDE.

Do grupy ręcznych narzędzi izolowanych zalicza się także różnego typu szczypce i kombinerki. Narzędzia te często używane są w pobliżu części pod napięciem, dlatego również powinny być izolowane, a ich bezpieczeństwo potwierdzone odpowiednim certyfikatem jak choćby VDE. Dobrym rozwiązaniem okazują się tzw. kombinerki czyli szczypce kombinowane ponieważ łączą one w sobie np. strefę cięcia, przytrzymywanie czy też strefę gięcia.

Jeśli natomiast wolimy korzystać z narzędzi pojedynczych to warto wyposażyć się w:

• szczypce okrągłe
• szczypce do sciągania izolacji
• obcinaki boczne
• obcinaki do kabli
• zaciskarki.
• noże monterskie

Kolejną grupę narzędzi do prac elektroinstalacyjnych – Grupę B – stanowią elekronarzędzia. Zalicza się do nich wiertarko-wkrętarki akumulatorowe, wiertarki udarowe lub młotowiertarki oraz szlifierki kątowe i bruzdownice. Oczywiście gama oferowanych urządzeń jest bardzo szeroka począwszy od najtańszych przeznaczonych raczej do prac okazjonalnych po profesjonalne urządzenia charakteryzujące się wysoką jakością wykonania oraz długą niezawodnością pracy. Pamiętajmy jednak, że najważniejsze w pracy z elektronarzędziami jest bezpieczeństwo. Podczas pracy z elektronarzędziami należy bezwzględnie przestrzegać zasad bezpiecznego użytkowania. Przede wszystkim, zawsze należy wyłączać narzędzie z sieci, gdy nie jest używane, podczas wymiany końcówek czy czyszczenia. Należy również unikać pracy w warunkach, które mogą wpływać na bezpieczeństwo, takich jak wilgoć czy zbyt niskie lub wysokie temperatury. Kolejną ważną zasadą jest trzymanie narzędzia oburącz, zwłaszcza podczas pracy z bardziej wymagającymi materiałami. Dzięki temu można lepiej kontrolować narzędzie i zmniejszyć ryzyko jego wyślizgnięcia się z rąk. Nie zapominajmy też o stosowaniu odpowiednich ochraniaczy np. okularów ochronnych czy innej odzieży ochronnej. Przed przystąpieniem do pracy dokonajmy sprawdzenia stanu technicznego narzędzia. Należy upewnić się, że wszystkie elementy są w dobrym stanie, a ewentualne uszkodzenia zostały naprawione. Praca z uszkodzonym narzędziem może prowadzić do poważnych wypadków.

Warto też zadbać o odpowiednią konserwację i przechowywanie elektronarzędzi Dzięki temu będą nam długo i bezawaryjnie służyć.  Po zakończonej pracy, narzędzie powinno być dokładnie oczyszczone z resztek materiałów oraz pyłu. Regularne smarowanie ruchomych części oraz wymiana zużytych elementów to kolejne czynności podnoszące żywotność narzędzia. Elektronarzędzia poddaje się testom weryfikującym bezpieczeństwo ich użytkowania – bowiem usterka tego typu urządzeń może nieść ze sobą śmiertelne zagrożenie. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa ze względu na wymagania BHP coraz częściej żąda się regularnego kontrolowania elektronarzędzi i archiwizowania wyników tych badań. Wszystkie wymogi i badania dotyczące okresowego testowania elektronarzędzi w celu weryfikacji skuteczności środków ochronnych zawarto w normie PN-EN 50699:2021-07. Natomiast urządzenia, które były naprawiane należy weryfikować wg normy 50678:2020-11 w celu sprawdzenia czy wykonane prace naprawcze nie wpłynęły na podstawowe środki ochronne.

Wszystkie badania kontrolne mogą być przeprowadzane tylko przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia i przeszkolenie oraz na odpowiednio dobranym sprzęcie pomiarowym. Badania przeprowadza się w warunkach odpowiadających warunkom pracy badanego urządzenia, w określonej normą kolejności a wynik negatywny pomiaru uniemożliwia przejście do kolejnego etapu pomiarowego. Jeżeli nie jest możliwe wykonanie określonego typu badania, to pomiarowiec na bazie swojej wiedzy decyduje, czy bezpieczeństwo kontrolowanego sprzętu można potwierdzić nie dokonując tego pomiaru.

Decyzję należy uzasadnić i zamieścić w protokole. Nie będziemy tutaj dokładnie opisywać przebiegu pomiarów kontrolnych ale warto wspomnieć, że w swoim zakresie obejmują one:

• test wizualny
• pomiar rezystancji, pomiar ciągłości przewodu ochronnego
• pomiar rezystancji izolacji
• pomiar prądów upływu
• badania urządzeń zasilanych napięciem SELV/PELV
• test funkcjonalny
• raport i dokumentacja.

Pamiętajmy, że jeśli zatrudniamy pracowników to jako pracodawca mamy obowiązek utrzymywania urządzeń w odpowiednim stanie technicznym a więc i kontroli ich stanu - co jest szczególnie ważne w przypadku elektronarzędzi pracujących w trudnych warunkach środowiskowych, gdzie łatwo o usterkę powodującą znaczne pogorszenie bezpieczeństwa.

Kolejna grupę urządzeń, z którymi elektroinstalator pracuje na co dzień stanowią urządzenia z GRUPY C – czyli narzędzia do obróbki kabli i przewodów. Pierwsze z nich  to ściągacze izolacji mogą być automatyczne lub ręczne i służą do usuwania zewnętrznej i wewnętrznej izolacji przewodów o różnych przekrojach. Do grupy C zalicza się także nożyce do kabli oraz zaciskarki (praski) do tulejek izolowanych, konektorów i końcówek kablowych.

Grupa D to natomiast urządzenia pomiarowe i diagnostyczne wśród których najczęściej wykorzystywane przez instalatorów elektryków są:

• Próbnik napięcia - Tester napięcia –rozpoczęcie prac elektroinstalacyjnych powinno być poprzedzone diagnozą występowania bądź braku napięcia w obwodzie.  Zgodnie z obowiązującymi normami, tylko dwubiegunowy tester napięcia jest dopuszczony do tego celu. Urządzenie to podlega normom a zatem jest dopuszczone do bezpiecznego określania braku napięcia. Jest to zatem tester pierwszego wyboru, szczególnie w sektorze profesjonalnym. Rozróżnia się także jednobiegunowe testery napięcia, dzielące się na wersje dotykowe i bezdotykowe. Te pierwsze to urządzenia o konstrukcji wkrętaka – tzw. testery fazy. Aby wykryć napięcie, należy przyłożyć go do fazy gniazdka a ciało użytkownika zamyka obwód i działa jak przewodnik. Wykrywanie napięcia w ten sposób jest niedozwolone zgodnie z 5 zasadami bezpieczeństwa. Ten tester napięcia jest odpowiedni do szybkiego rozwiązywania problemów, jeśli jest używany prawidłowo. Natomiast bezdotykowy tester napięcia, który wykorzystuje czujnik do wykrywania napięcia jest idealny do wykrywania źródeł zakłóceń w systemach elektrycznych, np. przerw w kablach czy wadliwych bezpieczników itp. Jest również idealny do uzyskiwania wstępnych wskazań – np. czy gniazdo jest pod napięciem ponieważ proces ten jest szybki, wygodny i niezawodny. Jednak nawet bezdotykowy tester napięcia nie jest uprawniony do wykrywania braku napięcia zgodnie z obowiązującą normą.
• Multimetr cyfrowy - dzięki niemu możemy dokonać pomiarów napięcia AC/DC, rezystancji czy natężenia prądu. Większość multimetrów posiada także możliwość sprawdzenia ciągłości obwodów za pomocą tzw. „piszczyka”. Jest on nieodzownym towarzyszem elektryka, gdyż umożliwia pomiar podstawowych wartości elektrycznych pozwalających na skuteczne i bezpieczne wykonywanie pracy. Dla profesjonalistów warto rozważyć mierniki z automatycznym doborem zakresu i dużym, czytelnym wyświetlaczem LCD – ułatwiają one pracę w trudnych warunkach oświetleniowych.
• Miernik cęgowy (amperomierz)– umożliwia pomiar natężenia prądu bez przerywania obwodu. Pomiar wykonujemy w prosty sposób nakładając cęgi miernika na przewód i odczytując wskazania. Znacząco zwiększa to bezpieczeństwo i wygodę pomiaru. Tego typu mierniki w szczególności sprawdzają się w pracy z rozdzielniami, silnikami czy instalacjami o dużym napięciu. Dzięki takiemu przyrządowi można szybko i bezpiecznie zdiagnozować przeciążenia oraz sprawdzić równomierność rozkładu prądu w obwodach.
• Tester izolacji –to przyrząd służący do badania rezystancji izolacji. Wykorzystywany jest do identyfikacji usterek izolacji. Jednym z kluczowych elementów pomiarów elektrycznych jest sprawdzenie jakości izolacji przewodów oraz skuteczności uziemienia. Tylko w ten sposób można mieć pewność, że instalacja jest w pełni bezpieczna dla użytkowników. Profesjonalny miernik rezystancji izolacji pozwala wykryć mikrouszkodzenia w izolacji, które mogą prowadzić do upływów prądu, a w konsekwencji do awarii lub porażenia.

Ostatnią grupę narzędzi dla elektryka stanowią tzw. narzędzia pomocnicze. Zalicza się do nich tak banalne narzędzia jak: młotek, poziomica, latarka, torba czy walizka narzędziową, drabina, miara oraz akcesoria typu taśmy izolacyjne opaski zaciskowe, uchwyty do przewodów itp.

Zacznijmy od młotka, którego jakość jest definiowana w szczególności przez jego odporność na uderzenia, solidne połączenie główki z trzonkiem i sam materiał. Młotki dla elektryków mają nieco inne cechy użytkowe niż konwencjonalne młotki do zastosowań domowych.

Dlatego warto korzystać z tego typu rozwiązań a do najważniejszych cech młotków przeznaczonych dla elektryków zalicza się:

-  Płaskie pazury na główce młotka umożliwiają łatwe usuwanie np. spinaczy i gwoździ.

-  Powierzchnia uderzeniowa w kształcie litery U umożliwiająca precyzyjne i wydajne uderzanie nawet w ciasnych przestrzeniach i narożnikach.

-  Płaska, miękka podstawa na końcu trzonka młotka do mocowania lub zagłębiania kabli i wtyczek bez ich uszkadzania, np. na ścianach.

Kolejnym bardzo przydatnym urządzeniem jest poziomica. Warto wybrać lekką i poręczną aby móc ją stabilnie trzymać w dłoni. Należy również upewnić się, że poziomicę można optymalnie obserwować z różnych pozycji roboczych. Typowe poziomice dla elektryków posiadają np. takie udogodnienia jak oznaczenia odległości dla gniazd podtynkowych montowanych obok siebie. Dziś często zamiast tradycyjnych poziomic wykorzystuje się poziomice laserowe ustawiając np. na ścianie linię lasera do odwiercania gniazdek.

Niestety elektrycy często pracują przy słabych warunkach oświetlenia. Szczególnie jest do uciążliwe w jesienno-zimowym okresie i wtedy, gdy nie ma jeszcze w obiekcie instalacji elektrycznej. Jedynym rozwiązaniem stają się wtedy agregaty prądotwórcze i odpowiednie oprawy oświetleniowe lub stosowanie oświetlenia akumulatorowego. Jednakowo bardzo przydatne okazują się również wszelkiego rodzaju latarki, które powinny mieć możliwość mocowania za pomocą magnesu (można ją wtedy np. zamontować na metalowych drzwiach szafki rozdzielni), czy też za pomocą klipsów lub szelek do odzieży. Ważne aby nie trzeba było trzymać ich w ręku.

Coraz częściej na wyposażeniu elektryka – instalatora pojawiają się dalmierze i kątomierze cyfrowe. Dalmierz ułatwia szybkie i dokładne określenie odległości przy planowaniu tras kablowych czy montażu oświetlenia, a kątomierz pozwala sprawdzić poziom i kąt nachylenia elementów infrastruktury.

W ten oto sposób omówiliśmy podstawowe i niezbędne w pracy instalatora – elektryka narzędzia ręczne i urządzenia elektryczne. Prawidłowo dobrane i certyfikowane narzędzia ręczne stanowią fundament bezpiecznej oraz zgodnej z normami realizacji prac elektroinstalacyjnych. Izolowane narzędzia ręczne, właściwie dobrany osprzęt oraz poprawna identyfikacja przewodów to podstawa bezpiecznych instalacji elektrycznych. Wymagania dotyczące jakości wykonania instalacji elektrycznej są coraz wyższe. Inwestorzy oczekują aby instalacja była niezawodna, bezpieczna i estetycznie wykonana. Zatem aby spełnić ich oczekiwania instalatorzy muszą pracować stosując jakościowe narzędzia i przyrządy bowiem ma to bezpośrednie przełożenie na jakość i bezpieczeństwo wykonanej instalacji. Każda instalacja elektryczna wymaga odpowiednich pomiarów końcowych i również na tym etapie warto korzystać z profesjonalnych urządzeń pomiarowych, gdyż dają nam gwarancję bezpiecznej i efektywnej pracy. Dobry jakościowo sprzęt pomiarowy daje niezawodność działania oraz pewność i dokładność pomiarów zgodnie z obowiązującymi normami.

Zachęcam zatem do przeglądu rynku narzędzi dla elektro – instalatorów i wybranie sprzętu spełniającego odpowiednie normy, posiadającego właściwe certyfikaty ale także dającego komfort pracy, niezawodność działania i przede wszystkim bezpieczeństwo podczas wykonywanych prac. Oznacza to, że wybierając narzędzia, nie powinniśmy się kierować tylko i wyłącznie ceną, lecz zakupy te potraktować jako inwestycję długoterminową. Pamiętajmy, że wizerunek instalatora elektryka świadczy także o jego profesjonalizmie.