Prawa producentów i społeczności energetycznych 2026

Przepisy dają producentom prawa do produkcji z odnawialnych źródeł energii, czy zarządzanie magazynowanie oraz świadczenie usług, przy jednoczesnym zwolnieniu z niektórych opłat i wymogów podstawowej działalności gospodarczej.

Pytanie

Czym jest obywatelska społeczność energetyczna?

Odpowiedz

Obywatelska społeczność energetyczną  stanowią podmioty posiadające zdolność prawną, które:

a) opierają się na dobrowolnych i otwartych uczestnictwach i w których uprawnienia decyzyjne i kontrolne przysługują członkom, czy udziałowcom czy wspólnikom, którzy są wyłącznie osobami fizycznymi, czy jednostkami samorządu terytorialnego, czy mikroprzedsiębiorcami czy małymi przedsiębiorcami zgodnie z ustawą Prawo przedsiębiorców dla których działalności gospodarcze w sektorach energetycznych nie stanowią przedmiotu podstawowych działalności gospodarczych określanych zgodnie z przepisami ustawy o statystyce publicznej,

b) za główny cel mają zapewnianie korzyści środowiskowych, czy gospodarczych czy społecznych  dl swoich członków, czy udziałowców czy wspólników czy innych podmiotów na których prowadzą działalność,

c) mogą zajmować się w odniesieniu do energii elektrycznej:

-- wytwarzaniem, czy zużywaniem czy dystrybucją, czy sprzedażą, czy obrotem, czy agregacją, czy

magazynowaniem, czy realizowaniem przedsięwzięć, które służą poprawie efektywności energetycznej zgodnie z ustawą o efektywności energetycznej, czy świadczeniem usługi ładowania pojazdów elektrycznych, zgodnie  z ustawą o elektromobilności i paliwach alternatywnych, czy

świadczeniami innych usług na rynku energii elektrycznej, w tym usługi systemowej czy usługi elastyczności, czy wytwarzanie, zużywanie, magazynowanie czy sprzedaż biogazu, biogazu rolniczego, czy biomasy i biomasy pochodzenia rolniczego.

Podstawową rolę w osiąganiu celów odgrywają kwestie zużycia energii i paliw, dlatego, iż  stanowią źródło które emituje gazy cieplarniane. W centrum transformacji znajduje się odbiorca końcowy. Dlatego też założeniem polityki energetycznej Unii Europejskiej jest aktywizacja konsumenta, która dąży do zdobywania informacji czy wykorzystania instrumentów w celu lepszych kontroli wydatków, które są wydatkowane na energię.

Koniec pasywności konsumenckiej jest możliwy dzięki licznym działaniom takim jak wdrożenie inteligentnej technologii opomiarowania, czy ustanowienia statusu prosumentów, a także udzieleniu  narzędzi prawnych do rozwojów energetyk obywatelskich.

Współdzielenie w zakresie rozwoju energetyk obywatelskich  to szerokie zjawisko, które w ostatnich latach rewolucjonizuje wiele gałęzi gospodarki. Celem przewodnim jest zawieranie krótkoterminowych, czy bezpośrednich transakcji peer-to-peer (P2P) pomiędzy osobami fizycznymi. W tych modelach nie ma miejsca dla pośredników, dzięki rozwojowi technologii cyfrowej i społeczności internetowej.

P2P posiada oddziaływanie na wiele dziedzin życia ludzkiego, w tym na rynek energetyczny.  Pojęcie energetyki obywatelskiej trzeba definiować jako inicjowanie czy wykonywanie działalności w sektorach energetycznych przez osobę fizyczną, jak również inny podmiot lokalny (np. spółdzielnie, czy spółki, czy małe i średnie przedsiębiorstwa czy organizacje pozarządowe).

P2P polega na wytwarzaniu energii elektrycznej czy cieplnej, pochodzącej głównie z OZE, a także na samozaopatrzeniu, czy sprzedaży nadwyżki i świadczeniu lokalnej usługi energetycznej, w tym usługi służącej poprawie efektywności energetycznej

Funkcjonowanie podmiotu reprezentującego energetykę obywatelską jest w zawsze w ujęciu z działalnością tradycyjnego przedsiębiorstwa energetycznego. Różnica polega przede wszystkim na  celowości.

Podmiot energetyki prosumenckiej nie jest nastawiony na zysk. Przede wszystkim jest ukierunkowany na maksymalizację użyteczności członków. Z racji porozumienia podmiot energetyk prokonsumenckiej pozwala także uniknąć strat, które są związane z przesyłaniem energii z odległej elektrowni konwencjonalnej.

Na podstawie dyrektywy 2019/944, która leży u podstaw zmiany prawa w Polsce wyróżniona  została form współdziałania obywatela z drugim obywatelem na polu energetycznym Poprzez to następuje zwiększenie efektywności energetycznej na poziomie gospodarstwa domowego czy pomoc w zwalczaniu ubóstwa energetycznego. Energetyka obywatelska jest realizowana na różne sposoby. Za pomocą postępu technologicznego stale powiększa się katalog dostępnych form, nadając określony kształt czy specyficzne nazwy.

W Polsce na rozwój energetyki obywatelskiej wpływają dwie główne ustawy:

-ustawa o odnawialnych źródłach energii

-ustawa prawo energetyczne.

Ustawa o odnawialnych źródłach energii wskazuje pięć form organizacyjno-prawnych,

Pierwsze formy obejmują osobę fizyczną oraz inne podmioty, które są odbiorcami końcowymi energii elektrycznej i które są uprawnione do wytwarzania jak również wprowadzania do sieci elektroenergetycznych energii, która została  wytworzona w określonych instalacjach.

Drugą grupę stanowią klastry energii, czy spółdzielnie energetyczne.

Klastry energii są zawierane na podstawie porozumień, których przedmiotem jest współpraca w zakresie wytwarzania, czy magazynowania, czy równoważenia zapotrzebowania, czy dystrybucji energii elektrycznej czy paliw zgodnie z ustawą prawo energetyczne.

Klastry energii dotyczą też obrotu w zakresie wytwarzania, czy magazynowania, czy równoważenia zapotrzebowania,czy  przesyłania czy dystrybucji ciepła, w celu zapewnienia stronom korzyści gospodarczych, czy społecznych czy środowiskowych czy też sprawiają zwiększenie elastyczności systemu elektroenergetycznego.

Klaster jako taki nie ma podmiotowości prawnej, a jego działalność nie może przekraczać granic jednego powiatu czy pięciu gmin. Spółdzielnie energetyczne to z kolei instytucje o liczebności mniejszej niż 1000 członków, których przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej, czy biogazu czy energii cieplnej dla potrzeb własnych spółdzielni i członków.

Obywatelska społeczność energetyczna do rozpoczęcia swojej działalności wymaga wpisu do wykazu obywatelskich społeczności energetycznych, nadzorowanego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE)

Przykład praktyczny

Pytanie

Kto może zostać członkiem społeczności energetycznej?

Odpowiedz

Przepisy polskie ograniczają dostępu do członkostwa w obywatelskiego społeczności energetycznej. Członkiem może zostać  osoba fizyczna, czy jednostka samorządu terytorialnego, czy organizacja pozarządowa czy firma.

Na podstawie  ustawy prawo energetyczne  członkowie czy udziałowcy czy wspólnicy OSE zachowują prawa i obowiązki , które wynikają z statusu jako odbiorcy końcowi czy odbiorcy aktywni, w tym odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwach domowych.

Uczestnik porozumienia może prowadzić działalność za pomocą indywidualnej instalacji OZE czy zestawów dzierżawionych. 

Przesłanką do prowadzenia OSE jest uzyskanie odpowiedniego statusu prawnego, potwierdzonego za pomocą wpisu do rejestru Krajowego Rejestru Sądowego.

Jeżeli zakres i skala funkcjonowania wymaga posiadania koncesji czy wpisu do rejestru działalności regulowanej, konieczne jest spełnienie tychże przesłanek.

Wniosek do URE powinien zawierać:

- nazwę i oznaczenie wybranej formy prawnej,

- miejsce prowadzonej działalności,

- numer w Krajowym Rejestrze Sądowym czy numer identyfikacji podatkowej (NIP)

- dane które dotyczą

obszaru czy przedmiotu prowadzonej działalności,

liczby członków,

operatora systemu dystrybucyjnego,

prognozy rocznego zapotrzebowania na poszczególne rodzaje energii,

liczby, czy rodzajów, lokalizacji i mocy zainstalowanej w OZE

Do składanych wniosków  powinno się dołączać  statut czy umowę OSE,czy  oświadczenie o kompletności i zgodności z prawdą danych czy oświadczenie, że obywatelska społeczność energetyczna jest skłonną prowadzić działalność wyłączenie w zakresie odnawialnych źródeł energii.

W przypadkach niedołączenia odpowiednich dokumentów czy informacji, Prezes URE powinien wezwać do uzupełnienia braków i to niezwłocznie. Ostateczny wpis dokonywany jest w terminie 14 dni od dnia wpływu kompletnych wniosków.

Podstawa prawa

ustawa prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 poz. 43 zez zm.)

ustawa Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480 ze zm.)

ustawy o efektywności energetycznej *Dz. U. z 2025 poz.711 ze zm.)